The Napster Story
When Music Went Free
ماجرای نپستر؛ برنامهای که صنعت موسیقی را زیرورو کرد
سال ۱۹۹۹ یک دانشجوی ۱۸ ساله در خوابگاه دانشگاه برنامهای نوشت که در کمتر از دو سال میلیونها نفر را به خود جذب کرد و غولهای صنعت ضبط را به دادگاه کشاند. اسم این برنامه نپستر (Napster) بود. ماجرای نپستر فقط داستان یک نرمافزار نیست؛ داستان لحظهای است که موسیقی از روی قفسهٔ فروشگاهها به اینترنت آمد و صنعت موسیقی مجبور شد خودش را از نو بسازد.
در این مقاله میبینیم نپستر چطور متولد شد، چرا اینقدر محبوب شد، چرا گروه متالیکا علیه آن شکایت کرد، چطور تعطیل شد و چه میراثی برای سرویسهایی مثل اسپاتیفای و اپل موزیک گذاشت. در آخر هم سراغ درسهایی میرویم که این ماجرا برای هنرمند امروز دارد.

نپستر چه بود و چطور متولد شد؟

عکس: Joi / Wikimedia Commons (CC BY 2.0)
شان فنینگ (Shawn Fanning) دانشجوی دانشگاه نورثایسترن در بوستون بود. او میدید هماتاقیهایش برای پیدا کردن یک آهنگ MP3 ساعتها در سایتهای پراکنده و لینکهای خراب میگردند. فکرش ساده بود: چرا کامپیوترهای کاربران مستقیم به هم وصل نشوند تا هر کس آهنگهایش را با بقیه به اشتراک بگذارد؟
نتیجه، نرمافزاری بود که در ژوئن ۱۹۹۹ منتشر شد. اسمش را از لقب خود فنینگ گرفت که به خاطر موهای فرفریاش «نپستر» صدایش میکردند. او همراه شان پارکر (Sean Parker)، که بعدها از چهرههای مهم فیسبوک و اسپاتیفای شد، شرکت نپستر را راه انداخت.
نوآوری اصلی نپستر فناوری همتا به همتا (Peer-to-Peer) بود. فایلها روی سرور نپستر نبودند؛ سرور فقط فهرست آهنگهای هر کاربر را نگه میداشت و دانلود مستقیم از کامپیوتر یک کاربر به کامپیوتر کاربر دیگر انجام میشد.
چرا نپستر اینقدر محبوب شد؟
اواخر دههٔ ۹۰ خرید یک آلبوم سیدی گران بود و اغلب برای یک آهنگ محبوب باید کل آلبوم را میخریدی. نپستر این معادله را به هم زد: هر آهنگی، رایگان و در چند دقیقه. فرمت MP3 هم حجم آهنگ را آنقدر کم کرده بود که با اینترنت آن روزها قابل دانلود باشد.
- جستوجوی ساده: اسم خواننده یا آهنگ را مینوشتی و دهها نتیجه میگرفتی.
- آرشیو عظیم: از آهنگهای روز تا قطعههای کمیاب و اجراهای زنده که هیچ فروشگاهی نداشت.
- حس جامعه: کاربران میتوانستند فهرست آهنگهای هم را ببینند و با هم گفتوگو کنند.
- رایگان بودن: برای نسلی که دانشجو بود، این مهمترین دلیل بود.
در اوج محبوبیت، نپستر دهها میلیون کاربر ثبتنامشده داشت و بسیاری از دانشگاههای آمریکا مجبور شدند دسترسی به آن را ببندند، چون پهنای باند شبکهشان را میبلعید.

عکس: MBlairMartin / Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0)
جنگ متالیکا با نپستر

عکس: Carlos Rodríguez/Andes / Wikimedia Commons (CC BY-SA 2.0)
نقطهٔ عطف ماجرا زمانی بود که آهنگ «I Disappear» متالیکا پیش از انتشار رسمی، در نپستر دستبهدست شد و حتی به رادیوها رسید. گروه بعد از بررسی متوجه شد کل کاتالوگ آثارش در نپستر رایگان در دسترس است. در آوریل ۲۰۰۰ متالیکا علیه نپستر به اتهام نقض حق نشر شکایت کرد.
لارس اولریش، درامر گروه، چهرهٔ اصلی این جنگ شد. متالیکا فهرستی از بیش از ۳۰۰ هزار نام کاربری را که آثارش را به اشتراک گذاشته بودند به نپستر تحویل داد و خواستار مسدود شدن آنها شد. چند روز بعد دکتر دره هم شکایت مشابهی کرد.
واکنش هواداران تند بود. خیلیها متالیکا را گروهی پولپرست خواندند و این جنگ سالها روی تصویر گروه سایه انداخت. از طرف دیگر هنرمندانی هم بودند که نپستر را ابزار تبلیغ رایگان میدانستند. همین دوگانگی هنوز هم در بحث کپی رایت موسیقی وجود دارد. اگر این بحث برایتان جذاب است، مقالهٔ کپی رایت در عصر دیجیتال را هم بخوانید.
دادگاه، تعطیلی و سرنوشت نپستر
پیش از متالیکا، در دسامبر ۱۹۹۹ انجمن صنعت ضبط آمریکا (RIAA) به نمایندگی از شرکتهای بزرگ موسیقی از نپستر شکایت کرده بود. نپستر استدلال میکرد فقط یک فهرست نگه میدارد و خودش فایلی کپی نمیکند، اما دادگاه این دفاع را نپذیرفت.
در فوریهٔ ۲۰۰۱ دادگاه تجدیدنظر رأی داد که نپستر باید جلوی اشتراک آثار دارای حق نشر را بگیرد. نپستر نتوانست فیلتر دقیقی بسازد و در ژوئیهٔ ۲۰۰۱ سرویس اصلیاش را خاموش کرد. شرکت در سال ۲۰۰۲ اعلام ورشکستگی کرد.
اما نام نپستر نمرد. این برند چند بار دستبهدست شد و بهصورت یک سرویس قانونی و پولی دوباره راه افتاد. تعطیلی نپستر هم دانلود غیرقانونی را تمام نکرد؛ برنامههایی مثل لایموایر، کازا و بعدها تورنت جای آن را گرفتند و نشان دادند که با شکایت تنها نمیشود رفتار مخاطب را عوض کرد.

عکس: Joe Gratz / Wikimedia Commons (CC0)
میراث نپستر؛ از آیتونز تا اسپاتیفای

عکس: Evan-Amos / Wikimedia Commons (Public domain)
نپستر ثابت کرد مردم میخواهند موسیقی را تکآهنگ، فوری و از هر جایی بشنوند. صنعت موسیقی چند سال با این واقعیت جنگید، تا اینکه اپل در سال ۲۰۰۳ فروشگاه آیتونز را با قیمت ۹۹ سنت برای هر آهنگ راه انداخت و آیپاد به نماد موسیقی دیجیتال تبدیل شد.
قدم بعدی استریم موسیقی بود. جالب است که شان پارکر، همبنیانگذار نپستر، بعدها از سرمایهگذاران و اعضای هیئتمدیرهٔ اسپاتیفای شد؛ سرویسی که همان تجربهٔ «هر آهنگی، همین حالا» را این بار بهصورت قانونی و با پرداخت سهم به هنرمند ارائه داد. برای آشنایی با این سرویسها، مقالهٔ بهترین سرویس استریم موزیک را ببینید.
امروز بخش بزرگی از درآمد صنعت ضبط جهان از استریم میآید. به زبان ساده، نپستر صورتمسئله را عوض کرد و اسپاتیفای و رقبایش جواب قانونی آن را دادند.
درسهای ماجرای نپستر برای هنرمند امروز
ماجرای نپستر برای هنرمندی که امروز آهنگ منتشر میکند چند درس روشن دارد:
- مخاطب همان جایی است که دسترسی آسانتر است؛ امروز یعنی پلتفرمهای استریم.
- اگر اثرتان بهصورت پخش رسمی در دسترس نباشد، نسخههای غیررسمی جایش را میگیرند و درآمدی به شما نمیرسد.
- ثبت درست اطلاعات اثر و حقوق آن، پایهٔ دریافت درآمد و پیگیری کپیرایت است.
ایران مجوز آهنگ شما را روی اسپاتیفای، اپل موزیک، یوتیوب موزیک و دهها پلتفرم دیگر منتشر میکند. برای آشنایی با پکیجها، صفحهٔ پخش موزیک و پخش سراسری و برای انتشار بینالمللی، پخش جهانی موسیقی را ببینید. اگر میخواهید آهنگتان در اسپاتیفای منتشر شود، راهنمای انتشار آهنگ در اسپاتیفای هم به کارتان میآید.
اگر برای معرفی آهنگ یا کسبوکارتان به تبلیغ هم فکر میکنید، راهنمای تبلیغات در اینستاگرام را بخوانید. برای دیده شدن بیشتر هم مقالههای الگوریتم اینستاگرام، افزایش تعامل در اینستاگرام و صداهای ترند اینستاگرام به کارتان میآیند. فقط یادتان باشد پیجهای اینستاگرام و تلگرام تبلیغ هستند، نه پخش رسمی موسیقی.

هنرمندان
همکاریهای ما
ثبت سفارش و پشتیبانی فقط از طریق تلگرام
برای مشاوره، استعلام قیمت نهایی و ثبت سفارش، در تلگرام ایران مجوز به ما پیام بدهید؛ کارشناسان ما همراهتان هستند.
پیام در تلگرام @Iranmojavezبا توجه به شرایط اقتصادی، پیش از سفارش قیمت نهایی را استعلام بگیرید.





